పద్య సౌరభం

పద్య సౌరభం

అది సభయే ప్రియంబెసఁగ నార్యులు నిల్వరయేని నార్యులే మదిఁదలపంగ వారలు సమంచిత ధర్మలు వల్కరేని, న ట్టిదియును ధర్మువే తగ ఘటించి నిక్కము లేద యేనిఁ దా బదిలపు నిక్కమే యొక నెపం బిడు చొప్పగునేని భూవరా. భావం: పూజ్యులైన పెద్దలు ఏ సభలో ఉండరో, అది సభ యగునా? ఆలోచించగా ఆ సభలో నున్న పెద్దలు సముచితమైన ధర్మం చెప్పని పక్షంలో వారు ఆర్యులు కాగలరా? వారు చెప్ప.....
శారదనీరదేందు ఘనసార పటీర మరాళ మల్లికా హార తుషార ఫేన రజతాచల కాశ ఫణీశ కుంద మం దార సుధాపయోధి సితతామర సామర వాహినీ శుభా కారత నొప్పు నిన్ను మదిఁ గానఁగ నెన్నడు గల్గు భారతీ భావం: తెల్లని కాంతులు వెల్లివిరిసే శరన్మేషు కందంబమూ, శారదచంద్రబింబమూ, పచ్చకర్పూరమూ, పటీరమూ, రాజహంసలు, జాజిచెండ్లూ, నీహారమూ, డిండీరమూ, వెండికొండా, రెల్లుపూలు, ఆదిశేషుడూ, మల్.....
సరి వారి లోన నేర్పున దిరిగెడి వారలకు గాక తెరువాటులలో నరయుచు మెలిగెడి వారికి పరు వేటికి గీడె యనుభవంబు కుమారా భావం: నీతోటి వారితో మెలిగేటప్పుడు వారు మంచివారైనచో నీకును గౌరవము లభించును. ఆవిధంగాకాక దొంగబుద్ధి కలవారితో తిరిగినచో నీకును చెడు స్వభావము, అగౌరవము లభించును. ...
ఉపకారికి నుపకారము విపరీతముగాదు సేయ వివరింపంగా అపకారికి ఉపకారము నెపమెన్నక సేయువాడు నేర్పరి సుమతీ భావం: తనకు సహాయం చేసిన వారికి మేలు చేయడం గొప్పేమి కాదు. కాని అపకారం చేసినవాడికి కూడా, వాడి అపకారములను లెక్కించక ఉపకారం చేసేవాడే ఉత్తముడు. ...
కుక్షిని నిఖిల జగంబులు నిక్షేపము జేసి ప్రళయ నీరధి నడుమన్ రక్షక వటపత్రముపై దక్షతఁ పవళించునట్టి ధన్యుడు కృష్ణా! భావం: అందరిని రక్షించే కృష్ణా! సమస్తలోకాలను పొట్టలో దాచుకున్నవాడా! ప్రళయకాలంలో మహాసముద్రం మధ్యలోఒక చిన్న మర్రి ఆకు మీద ఎంతో తెలివిగా నిద్రిస్తున్న నీవు ధన్యుడవు. ...
కరములుమీకు మ్రొక్కు లిడ కన్నులు మిమ్మునె చూడ జిహ్వ మీ స్మరణదనర్ప వీనుల భవత్కధలన్ వినుచుండ నాస మీ యఱుతను బెట్టుపూసరుల కానగొనం బరమాత్మ సాధనో త్కర మిది చేయవే కృపను దాశరథీ కరుణాపయోనిధీ. భావం: చేతులు నీకు నమస్కరించుచున్నమి. కన్నులు నిన్నె చూస్తున్నాయి. నాలుక నిన్న మాత్రమే స్మరిస్తున్నది. వీను నీ కథామృతమును గ్రోలుచున్నవి. నాసిక నీ పూలపర.....
పుట్టువు లేని నీ కభవ పుట్టు క్రీడయ కాక పుట్టుటే? యెట్టనుడున్ భవాదిదశ లెల్లను జీవులయం దవిద్య దాఁ జుట్టుచు నుండుఁ గాని నినుఁ జుట్టినదింబలెఁ బొంత నుండియుం జుట్టఁగ లేమిఁ దత్క్రియలఁ జొక్కని యెక్కటి వౌదు వీశ్వరా భావం: పుట్టు ఎరుగని నారాయణా నీకు పుట్టుకంటూ వేరే లేదు. ఇలా పుట్టుట నీకు క్రీడ కాని పుట్టుక కాదు. జన్మ, మరణం జీవులను మాయ కారణంగా ఆ.....
తివిరి యిసుమను తైలంబు తీయవచ్చు తవిలి మృగతృష్ణలో నీరు తాగవచ్చు తిరిగి కుందేటి కొమ్ము సాధించవచ్చు చేరి మూర్ఖల మనసు రజింపరాదు భావం: ఇసుకును పిండైనా సరే అతికష్టమ్మీద దానిలోంచి నూనె తీయవచ్చు. ఎండమావ్వుల్లోంచి నీళ్లు తాగవచ్చు. కావాలనుకుంటే లోకమంతా తిరిగి ఎక్కడైనా కుందేటి కొమ్ము సాధించవచ్చు. కాని మూర్ఖుని మనసు సంతోషపెట్టడం చాలా కష్టం. ...
కలిమిగల లోభి కన్నను విలసితమగు పేద మేలు వితరణియైనన్ చలి చెలమ మేలుకాదా కులనిధి యంభోధి కన్న గువ్వల చెన్నా భావం: డబ్బున్న పిసినారి కంటె, ధనంలేిని పేదవారు నయం. పెద్ద సముద్రం కంటె తాగడానికి నీరిచ్చే తియ్యని నీళ్లున్న చిన్న చెలమ మేలు కదాని దీనర్ధం. ...
అంతఁగడంక రాముడు సమగ్ర భుజాలుల విక్రమోత్సవం బెంతయు బర్వ మౌర్వి మొరయించె దిగంతర దంతి కర్ణరం ధ్రాంతర సాగరాంతర ధరాభ్ర తలాంతర చక్రవాళ శై లాంతర సర్వ భూధర గుహోకుహరాంతర పూరితంబుగన్ భావం: శ్రీరాముని ధనుష్టంకారాన్ని ఈ పద్యం వర్ణిస్తుంది. మౌర్వీరవం దిగంతరాల్లో, ఎనిమిది దిక్కులో వుండే దిగ్గజాల శూర్ప కర్ణాల వివరాలలో హ్రీంకారించింది. సముద్ర.....
మాలకరి పుష్పములు గోయు మాడ్కిఁ దేఁటి పువ్వుఁదేనియఁ గొనియెడి పోల్కి నెదురు గందకుండఁగఁ గొనునది కార్యఫలము బొగ్గులకుఁ బోలె మొదలంటఁ బొడువఁజనదు. భావం: ఎదుట వ్యక్తి నుండి ప్రయోజనం ఆశించినవాడు వానికి హాని కలగకుండా మృదువుగా ఆ ప్రయోజనాన్ని సాధించాలన్నదే ఈ పద్యం యొక్క ఉద్దేశం. పుష్పాలతో మాలలు తయారు చేసేవాడు పువ్వులను కోసినట్టు, తుమ్మెద పుష.....
సకలాకరుడు ఁడనంతుఁడు సకలాత్మలయందు సర్వసాక్షియు తానై సకలమున నిర్వికారుం డకలంక స్థితిని బ్రహ్మమని బడువేమా భావం: ‘సర్వం విష్ణుమయం జగత్’ అను ఉపనిషత్ సిద్ధాంతాన్ని తేటతెల్లపర్చే పద్యమిది. అంతటా వ్యాపించియున్న సర్వాంతర్యామి, పరిపూర్ణమైన పరబ్రహ్మ ఒక్కడే. సకల చరాచర జగత్తులో వ్యాపించి, సర్వసాక్షిగా ఉన్నది సర్వేశ్వరుడేనన్న మూలతత్త్వాన.....